काठमाडौं– पहिलोपटक झुलुक्क हेर्दा मान्छेको नङ आकारको यो सानो वस्तु खेलौना जस्तो देखिन्छ । लामखुट्टे जस्तो देखिने गरी बनाइएको यसमा दुईवटा पहेँला पातजस्ता पखेटा, कालो ठाडो शरीर र तीनवटा कपालजस्तै पातला खुट्टा छन् ।
तर, चीनको हुनान प्रान्तको एक विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले विकास गरेको यो उपकरण खेलौनाभन्दा धेरै फरक छ । यो सैनिक र गैरसैनिक दुवै क्षेत्रमा व्यापक प्रयोग हुने नयाँ ड्रोन हो ।
सप्ताहान्तमा चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमले प्रकाशित गरेको एउटा भिडियोमा एक वैज्ञानिकले ‘लामखुट्टे आकारको रोबोट’को नमुना समातिरहेको देखिन्छ, जसलाई उनले ‘जानकारी संकलन र युद्ध मैदानमा विशेष मिसनका लागि उपयुक्त’ भनेका छन् ।
द टेलिग्राफलाई विज्ञहरूले बताएअनुसार ड्रोनको सानो आकारले यसलाई युद्ध मैदानमा प्रयोग गर्न गाह्रो बनाउन सक्ने भए तापनि यसलाई सूचना संकलनका लागि धेरै मूल्यवान र सम्भवतः खतरनाक प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
जर्जटाउनको सेन्टर फर सेक्युरिटी एन्ड इमर्जिङ टेक्नोलोजीका रिसर्च फेलो साम ब्रेस्निक भन्छन्, ‘यदि चीनले लामखुट्टे आकारका ड्रोनहरू उत्पादन गर्न सक्यो भने तिनीहरूलाई विभिन्न गुप्तचर, सर्वेक्षण र निगरानी कार्यमा प्रयोग गर्न चासो राख्नेछ, विशेष गरी ठूला ड्रोनहरू पुग्न नसक्ने ठाउँहरूमा, जस्तै घरभित्रका क्षेत्रहरूमा ।’
उनले थपे, ‘यी ड्रोनहरू व्यक्ति पत्ता लगाउन वा कुराकानी सुन्न प्रयोग गर्न सकिन्छ ।’
संयुक्त राज्य अमेरिकाको र्यान्ड कर्पोरेसनका वरिष्ठ रक्षा अनुसन्धानकर्ता र चीन विशेषज्ञ टिमोथी हेथका अनुसार साना ड्रोनहरू धेरै शान्त हुन्छन् र नांगो आँखाले कम देखिन्छन्, जसले तिनीहरूलाई पत्ता लगाउनबाट बच्न र गुप्तचर वा सुरक्षित सरकारी निकाय जस्ता सुरक्षित र प्रतिबन्धित स्थानमा कसैले थाहा नपाउने गरी प्रवेश गर्न अनुमति दिन सक्छ ।
धेरै सुरक्षित निकायमा वायरलेस प्रसारणहरूलाई रोक्न प्रविधि हुन्छ, त्यसैले ड्रोन झ्यालको छिद्रबाट भित्र पस्न सके पनि भित्र पसेपछि यसले कमाण्डहरू प्राप्त गर्न नसक्ने हुन सक्छ ।
तर यी माइक्रोड्रोनहरूको प्रयोग रक्षा उद्देश्यभन्दा बाहिर पनि जान सक्छ यदि तिनीहरू सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध भएमा ।
‘मानिसहरूले छिमेकी वा चासोका व्यक्तिको जासुसी गर्न ड्रोन प्रयोग गर्न सक्छन् । अपराधीहरूले कुनै व्यवसाय वा नागरिकको घरमा घुसपैठ गर्न र पासवर्डहरू प्रविष्ट गरेको अवलोकन गर्न ड्रोन प्रयोग गर्न सक्छन्,’ हेथले भने ।
जे होस्, ड्रोनको आकारले हाल यसले बोक्न सक्ने प्रविधिको मात्रा सीमित गर्दछ । उदाहरणका लागि तिनीहरूले धेरै साना ब्याट्री प्रयोग गर्नेछन्, जसलाई नियमित रूपमा चार्ज गर्नुपर्नेछ ।
तिनीहरूले साना सेन्सरहरू मात्र बोक्न सक्नेछन्, जसको अर्थ अपरेटर नजिकै हुनुपर्नेछ ।
‘लामो समयसम्म जासुसी गर्न, कसैलाई माइक्रोड्रोनहरू निरन्तर चलाउन, तिनीहरूलाई रिचार्ज गर्न र तिनीहरूलाई पुनः तैनाथ गर्नुका साथै संकलित डाटा छानबिन गर्न तयार हुनुपर्छ, सबै लक्षित व्यक्ति वा व्यवसायको दायराभित्र रहनुपर्छ,’ हेथले भने।
‘यसैले यो ड्रोन युद्ध मैदानका लागि कम उपयोगी छ तर विशेष मिसन सञ्चालन वा जासुसी मिसनहरूका लागि बढी उपयोगी छ,’ उनले थपे ।
लामखुट्टे आकारका ड्रोनहरू बजारमा आएका पहिलो मिनी – वा कीराबाट प्रेरित – ड्रोनहरू होइनन् । एक दशकभन्दा बढी समयदेखि, हार्वर्ड विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले मौरीको नमुनामा आधारित रोबोबी नामक एउटा सानो ड्रोन विकास गर्दै आएका छन् ।
नयाँ चिनियाँ ड्रोनजस्तै, रोबोबी पेनीको आकारको मात्र छ, यसमा दुईवटा समतल पखेटा र चारवटा रेजरजस्तै पातला खुट्टा छन् । केही मोडेलहरू पानीमुनि पौडी खेल्न र उड्न दुवैमा सक्षम छन् ।
यसका प्रयोग पनि त्यस्तै व्यापक छन्, जसमा खोज र उद्धार कार्यहरू, निगरानी र वातावरणीय अनुगमन समावेश छन् ।
बजारमा हत्केला आकारका ब्ल्याक हर्नेट ड्रोनहरू पनि छन्, जुन बेलायत र अमेरिकालगायत विश्वभरका सेनाहरूले प्रयोग गर्छन् ।
कीरा आकारका ड्रोनहरूभन्दा ठूला र मिनी हेलिकप्टरजस्तै देखिने ब्ल्याक हर्नेटहरू माइक्रोड्रोनले उत्पन्न गर्ने केही परिचालन चुनौती पार गर्न सक्षम छन् जबकि अझै पनि विवेकी रहन्छन् ।
युक्रेनको विशेष अपरेसन फोर्सले २०२२ मा रुसको आक्रमणपछि कुर्स्कमा सर्वेक्षणका लागि ब्ल्याक हर्नेटहरू प्रयोग गरेको छ ।
(द टेलिग्राफबाट अनुवाद)
